یک بررسی:‌ کلونی خودمان را کجا بسازیم، ماه یا مریخ؟

الن ماسک از همین الان برای زندگی بشر روی مریخ برنامه‌ریزی کرده است. ناسا هم حداقل می‌خواهد یک چند تا فضانورد به سیاره سرخ بفرستد تا از نزدیک آن را ورنداز کنند. اما حکومت فدرال سیگنال‌های جدیدی می‌فرستد. گویا دوباره می‌خواهد چند فضانورد به ماه بفرستد.

به نظر آرون ریدلی که یک فیزیکدان علوم فضایی است، الان بهترین زمان برای بحث و کنکاش راجع به این موضوع است:‌ اگر آدم‌ها روزی مجبور شوند از زمین فرار کنند، کجا بروند بهتر است، ماه یا مریخ ؟

با ما در کوچه‌تک همراه باشید تا با نظرات پروفسور ریدلی که در نشریه کوارتز به چاپ رسیده، بیشتر آشنا شویم.

ویژگی‌های مثبت مریخ

اول به جنبه‌های مثبت زندگی روی سیاره مریخ می‌پردازیم و در هر مبحث برای مقایسه شرایط ماه را هم بررسی می‌کنیم. ابتدا فاکتورهای طول روز، جو، ارزش علمی و جاذبه سطحی و در دسترس بودن آب و بعد فاکتورهای طوفان‌های خورشیدی، اقتصاد، فاصله و ارتباطات را بررسی می‌کنیم و مقایسه‌ای بین شرایط ماه و مریخ انجام می‌دهیم.

طول شبانه‌روز

سرعت گردش مریخ به دور خود، خیلی منطقی و برای ما خیلی آشنا است. یک روز مریخی کمی بیش از 24 ساعت به طول می‌انجامد. در نتیجه طول روز در مریخ تفاوت چندانی با روزهای زمینی ما ندارد. این در حالیست که یک روز در کره ماه، ممکن است تا 28 روز زمینی هم طول بکشد. سازگار شدن با چنین شرایطی واقعا سخت است.

از طرف دیگر به خاطر کوتاه بودن نسبی طول شبانه‌روز در مریخ، اختلاف دمایی روز و شب خیلی زیاد نیست. اما روی ماه، روزها خیلی داغ و شب‌ها خیلی سرد هستند. اختلاف دمایی بین روز و شب روی ماه چیزی حدود 300 درجه سلسیوس است. این اختلاف دمایی زیاد، کار مهندسان را در طراحی سیستم‌های بیولوژیکی خیلی مشکل می‌کند. مثل طراحی سکونت‌گاه‌ها، طراحی وسایل نقلیه‌ای که برای جابجا شدن استفاده می‌شوند و طراحی لباس‌های فضانوردی که جهت بیرون رفتن از پناهگاه مورد استفاده قرار می‌گیرند. برای این که شرایط ملموس‌تر شود، این طور فکر کنید. در طول روز ماشین و خانه و لباس شما برای کار در شهداد کرمان و در تابستان طراحی شده است، ولی در طول شب همه چیزها باید برای زندگی در قطب جنوب آنهم در زمستان تغییر کند!

اتمسفر یا جو

مریخ جو دارد. خیلی جو خوبی نیست ولی بالاخره جو است. این جو بیشتر از دی‌اکسید کربن تشکیل شده که برای گیاهان خیلی خوب است، ولی برای آدم‌ها تعریفی ندارد. وجود جو باعث وزیدن یک سری بادها می‌شود که به نوبه خود باعث تعدیل تفاوت دمایی بین روز و شب می‌شوند، اما از طرف دیگر باعث گرد و خاک هم می‌شوند. ضمنا وجود اتمسفر به این معناست که برای فشاردهی داخل ساختمان‌ها و گنبدها می‌توانیم از هوای بیرون هم استفاده کنیم.

ماه اما، تقریبا هیچ جوی ندارد. در وبسایت ناسا این طوری توضیح داده شده است: «روی سطح زمین، ما در جوی تنفس می‌کنیم که هر سانتی‌متر مکعب هوا از 10/000/000/000/000/000/000 ملکول تشکیل شده، اما هر سانتی‌متر مکعب از جو ماه کمتر از  1/000/000 ملکول دارد.» روی ماه با وجود این جو رقیق دیگر امکان ایجاد باد مهیا نیست و درنتیجه انتقال گرما و حرارت از سمت داغ (روز) ماه به سمت سرد (شب) آن وجود ندارد.

آب

شواهد نشان می‌دهند که احتمالا آب در لایه زیرسطحی مریخ در همه‌ جای سیاره سرخ وجود دارد. این موضوع قطعی نیست، اما احتمالش خیلی زیاد است. وجود آب از دو جنبه اهمیت اساسی دارد، یکی این که آب از ما رفع تشنگی می‌کند و امکان کاشت گیاهان را فراهم می‌کند، از طرف دیگر می‌توانیم از آن برای تولید اکسیژن، جهت نفس کشیدن استفاده نماییم. ماه نیز احتمالا هم آب زیر سطحی و هم آب عمقی دارد، اما برای دسترسی به آن محدودیت زیادی داریم. مجبوریم جایی نزدیک به قطب‌های ماه را برای ساخت کلونی خود انتخاب کنیم.

جاذبه

جاذبه روی مریخ قوی‌تر از جاذبه روی ماه است. اگر وزن شما روی کره زمین 91 کیلوگرم باشد، روی ماه 15 کیلو و روی مریخ 34 کیلو وزن خواهید داشت. همین مقدار گرانش بیشتر، فواید زیادی دارد:‌ این جاذبه اتمسفر سیاره را حفظ می‌کند، کمک می‌کند اشیا راحت روی سطح بند بشوند (و با کوچکترین نیرویی به پرواز در نیایند) و هم این‌که استخوان‌های ما را بهتر و در شکلی مناسب‌تر نگه می‌دارد.

ارزش علمی

بنا به شواهد علمی موجود، ماه یک تکه از زمین بوده که در زمانی خیلی خیلی دور از آن جدا شده است. اما مریخ یک سیاره کاملا جداست و در فرآیندی منحصر به خود تکامل یافته است. مثلا ژئولوژی (زمین شناخت) خیلی جالبی دارد:‌ تعدادی آتش فشان قدیمی روی مریخ هستند که ارتفاع خیلی بلندی دارند. حالا بماند که برخی معتقدند روی مریخ حیات هم وجود دارد. نه، منتظر نباشید چیزی در حد حیات انسانی آن‌جا پیدا کنید، اما شاید باکتری‌های کوچک یا یک جور حیات خیلی خیلی ریز آن‌جا پیدا کردید. همین احتمال باعث شده که ما بارها و بارها دوباره به مریخ بازگردیم. نتیجه این که از لحاظ کاوش‌های علمی و سیراب کردن کنجکاوی بی حد و حصر بشر، مریخ به مراتب بهتر از ماه است.

جذابیت ذاتی!

مریخ خیلی جذاب است. اول این که سرخ است. دوم این‌که اسم خدای جنگ روم باستان رویش است. توجه کنید که در زبان انگلیسی مریخ یا Mars همیشه با حرف اول بزرگ شروع می‌شود اما ماه یا moon با حرف کوچک. حالا به ذکر فواید زندگی روی ماه می‌پردازیم.

فواید زندگی روی ماه

در این بخش، ویژگی‌های مثبت ساخت کلونی روی ماه را بررسی می‌کنیم. ماه نزدیک‌ترین همسایه ماست و مثل ما در کمربند سبز منظومه خورشیدی واقع شده است. اشکال اساسی آن نداشتن جو است، ولی زندگی در پناهگاهی مشابه نواحی ماریوس هیلز در ماه، که در این مطلب قبلا مفصل بررسی‌اش کرده‌ایم،‌ فواید خاص خودش را دارد.

فاصله

ماه واقعا به زمین نزدیک است. همین مطب باعث صرفه جویی در مصرف سوخت و درنتیجه کاهش هزینه‌ها می‌شود. همین الان هم انواع مختلفی از موشکها در اختیار داریم که می‌توانند کلی خرت و پرت روی ماه ببرند. اگر بخواهیم می‌توانیم ظرف چند ماه کلی وسیله روی ماه پیاده کنیم. از طرف دیگر اگر بخواهیم همین کار را روی مریخ انجام دهیم، و مثلا آب و سوخت  برای سفر بازگشت به زمین را آن‌جا ببریم، اول باید سال‌ها صرف تحقیق و مطالعه کنیم.

اشتباه برداشت نکنید. همین الان هم موشکهایی در اختیار داریم که می‌توانند مقادیر خیلی کم از وسایل را به مریخ ببرند. اما بردن وسایل نسبتا بزرگ و سنگین تا آن‌جا واقعا کار پرچالشی است. برای رفتن به مریخ، اول باید بطور کامل از زمین (و جاذبه آن) کنده شویم، بعد باید به سمت آن سیاره راهمان را ادامه دهیم و در آخر به آرامی روی سطح سیاره فرود بیاییم. همین پروسه کلی انرژی‌بر است، حتی برای حمل و نقل یک جهته با بار کم هم باید از یک موشک خیلی بزرگ استفاده کنیم. می‌توانید با مراجعه به این خبر ببینید که چرا باید اندازه موشک این قدر بزرگ انتخاب شود.

حالا این نکته را در نظر بگیرید:‌ راکت‌هایی که ما را به ماه بردند، از بزرگ‌ترین راکت‌های ساخته شده توسط بشر هستند. حالا چقدر جا داشتند؟ فقط به اندازه سه فضانورد که در فضای خیلی تنگ به اندازه یک مینی‌ون کنار هم چپیده باشند. شاید برای یک مسافرت سه روزه، به مقصد ماه، این سختی راه مشکلی ایجاد نکند، اما برای یک سفر شش ماهه به مریخ واقعا دردسر آفرین می‌شود.

حالا این موضوع را در نظر بگیرید. اگر می‌خواهید فضانوردها را به مریخ ببرید و دوباره (زنده!) برشان گردانید، باید موشکی بسازید که با همه بار و توشه تا آن‌جا برود و دوباره برگردد. چنین چیزی هنوز وجود خارجی ندارد.

سفر و ارتباطات

گفتیم که سفر تا ماه سه روز طول می‌کشد و تا مریخ شش ماه. با توجه به دورتر بودن مریخ از خورشید نسبت به زمین، طول سال مریخی خیلی بیشتر از سال زمینی است و این دو سیاره فقط هر دو سال یک بار در جهت مناسب همخط می‌شوند. در کل این بازه زمانی، فقط دو هفته فرصت دارید که طی آن باید موشک را به سمت مریخ پرتاب کنید. به این بازه زمانی،‌پنجره پرتاب هم می‌گویند. اگر به‌هر دلیل این فرصت را از دست دادید، باید دو سال دیگر صبر کنید تا باز سیاره‌ها با هم هم‌خط بشوند و آن‌موقع می‌توانید دوباره موشک‌تان را امتحان کنید.

یادت نره اینو بخونی!  نگاهی دیگر به اولین سیارک غریبه که مهمان منظومه خورشیدی شد

اما رسیدن به ماه خیلی راحت‌تر است. چون نزدیک‌تر است. ضمنا این واقعیت که ماه به دور زمین می‌چرخد، به ما اجازه می‌دهد هر موقع که خواستیم کوله‌بارمان را ببندیم و عازم ماه شویم.

همین موضوع از لحاظ امنیت و حفظ جان فضانوردان خیلی مهم است. اگر جان چند آدم روی ماه در معرض خطر قرار بگیرد، ظرف چند روز می توانید نجاتشان بدهید، اما آدم‌های روی مریخ سال‌ها به حال خود رها خواهند شد. (فیلم مشهور چند سال پیش هالیوود با نقش اصلی مت دامون به اسم مریخی را که یادتان نرفته).

حالا یک مطلب دیگر. اگر از روی زمین بخواهید با یک نفر روی ماه تماس برقرار کنید، فقط چند ثانیه‌ای تأخیر در ارتباطات را تجربه می‌کنید. اما تأخیر رسیدن پیام‌ها تا مریخ چیزی بین 4 تا 24 دقیقه است، بسته به این که مریخ این طرف خورشید قرار گرفته باشد (نسبت به زمین) یا آن طرف دیگر.  اگر اعصاب شما از این ویدئو کنفرانس‌ها با تأخیر چند ثانیه‌ای خراب می‌شود، فکرش را بکنید تأخیر بشود 24 دقیقه!

منافع اقتصادی

درست همان‌طور که فرستادن وسایل از این جا تا ماه به نسبت مریخ خیلی راحت‌تر است، برعکس انتقال خرت و پرت از ماه به زمین هم سادگی بیشتری دارد. می‌توانید در این خصوص کتاب رابرت هین‌لین، «ماه: خانم خشن زمین» را بخوانید. یعنی اگر ما یک سری فلزات و هلیم 3 را که روی ماه فراوان است و در شکافت هسته‌ای کاربرد زیادی دارد استخراج کنیم، می‌توانیم این چیزها را با خرج خیلی کم به زمین بفرستیم. در واقع کافیست یک توپ را روی ماه با قدرت و زاویه خاص به سمت زمین شلیک کنید، مستقیم می آید زمین. به همین سادگی!

حالا اگر همین مواد روی مریخ استخراج شده باشند، فرستادن آن‌ها به زمین خیلی خیلی گران تمام می‌شود. اولا این راکت‌ها را باید روی خود مریخ بسازیم (یا در مدار مریخ) و برای سفر طولانی به زمین، کلی سوخت احتیاج است. یعنی اگر فقط از دید صرفه اقتصادی به قضیه نگاه کنیم، کلونی روی ماه خیلی خیلی بهتر از کلونی روی مریخ است.

بادهای خورشیدی

یادتان هست که گفتیم سفر به مریخ حدود 6 ماه طول می‌کشد؟ حال در نظر بگیرید که فضانوردان در تمام این مدت، در محفظه‌ای کوچک و محقر، در فضای بی‌کران بین سیاره‌ای بی‌محافظ باشند. اگر در طول این سفر دراز، یک رویداد/طوفان خورشیدی رخ دهد و تشعشعات آن به حد کافی زیاد باشد، اتفاقی که گهگاه می‌افتد، همه‌ی فضانوردان کشته می‌شوند، مگر این که بدنه محافظ سفینه را خیلی خیلی ضخیم و ضد تشعشع ساخته باشیم.

احتمال دارد حین سفر به ماه هم طوفان خورشیدی رخ دهد. اما یادتان باشد که این سفر فقط سه روز طول می‌کشد، پس راحت می‌توان طوری برنامه‌ریزی کرد که طی سفر از این طور دردسر ها دوری شود. فقط یکم برنامه‌ریزی می‌خواهد. کافیست زمان‌هایی را که احتمال می‌دهیم خورشید فعالیت بیشتری دارد، برای سفر انتخاب نکنیم.

طلوع زمین

از ماه، زمین زیباترین و مسلط‌ترین شی آسمان است، فکر کنید یک ماه آبی داشتید که هر روز ابرهای روی آن تغییر شکل می‌دادند و تازه بزرگی آن هم چند برابر بود! در آن صورت مگر شعری پیدا می‌شد که درباره این سنگ آسمانی آبی نباشد! تماشای طلوع زمین، وقتی که داخل خانه خودتان روی ماه نشسته‌اید، صحنه بسیار دل‌انگیزی خواهد بود. مگر این که از زمین فرار کرده باشیم که در این صورت زمین به یک خرابه بازمانده از انفجارهای هسته‌ای تبدیل شده است. در این حالت تماشای زمین باعث تحریک حس نوستالژیکی همیشگی می‌شود از همه چیزهایی که یک روز داشته‌ایم و از دستشان داده‌ایم.

اما از مریخ،‌ زمین ستاره‌ای (در واقع سیاره!) است میان بقیه ستاره‌ها در آسمان. تازه یک ستاره صبحگاهی شامگاهی، آن هم نه به پرنوری زهره، بیشتر شبیه عطارد. حالا کی از دیدن عطارد در آسمان خاطره دارد؟‌ … کی از ماه خاطره ندارد؟

نتیجه: ماه یا مریخ ؟

در نهایت برنده این مقایسه کی شد؟‌ دوباره نگاهی به مطالب بیندازید. اگر جوابتان مریخ است با پروفسور رایلی سلیقه مشترکی دارید. شرایط روی ماه آن قدر سخت است که از ماه فقط می‌توان به‌عنوان یک پله برای مراحل بعدی زندگی در کیهان استفاده کرد. به خاطر احتمال وجود حیات و این مسأله که مریخ یک زمانی ژئولوژی بسیار خاصی داشته، مریخ مقصد علمی جذابی برای بشر است. اگر در آینده اتفاقی ناگوار روی زمین بیفتد که دیگر امکان ادامه حیات و پشتیبانی از آن را نداشته باشد، مریخ برای کوچیدن کاندیدای مناسب‌تری است:‌ به خاطر احتمال یافتن آب، جاذبه بیشتر و داشتن جو.

با همه‌ی این حرف‌ها از لحاظ اقتصادی، ماه یک کلونی بسیار ارزان‌تر و دم دست‌تری است. ساخت کلونی روی مریخ، فعلا تا آینده نامعلوم قابل تحقق نیست. مگر این که بودجه تحقیقات فضایی زیاد شود یا بادهای جدیدی در عالم سیاست شروع به وزیدن نمایند.

تنها سفر فضایی ما: آیا واقعا به ماه رفته‌ایم؟

پس برای مهیا شدن سفر به مریخ، باید شرایط عوض شوند. شرایطی که سفر انسان به ماه را سرعت بخشیدند که از یادتان نرفته، شرایطی آنقدر خاص که برای آدمهای امروزه واقعا درک‌شان سخت است. بعضی تا آنجا پیش رفته‌اند که کل سفر انسان را به ماه دروغ بزرگ ناسا و توطئه غرب علیه بلوک شرق می‌دانند. فکرش را بکنید. ده ها هزار دانشمند طراز اول جهان دست به یکی کرده‌اند تا به خودشان و خانواده‌شان و به تمام بشریت دروغ بگویند. حتی بزرگترین کلاش‌ها و کلاه‌بردارهای تاریخ هم (با یکی دو استثنا) چنین دروغ‌هایی نگفته اند، آن‌هم در عصر انفجار اطلاعات!!

بهتر است همیشه به خاطر داشته باشیم که دانشمندان میراث داران گالیله و کپرنیک و رازی و سقراط هستند نه وارثان شاهان و سیاستمداران و فاتحین و خونخواران.

برای آشنا شدن با نظریه توطئه و کاربردهای ان یک مقاله برایتان آماده کرده‌ایم (در آینده نزدیک) که در آن دانشمندان کل حقیقت وجود ما و این دنیا را توطئه بزرگ ذرات علیه ضد ذرات می‌دانند!


منبع: کوارتز

می‌خوای نظر بدی؟

مطمئن باش، آدرس ایمیلت منتشر نمی‌شه.