مهمانی از منظومه های دوردست: دنباله داری از فضای بین ستاره‌ای در منظومه شمسی

برای اولین بار در تاریخ ثبت شده علم، حضور یک جسم از فضای بین ستاره‌ای در منظومه شمسی ما ثبت شد. محققین این شی را که A/2017 U1 نام گرفته، هفته گذشته (در روز 27 مهرماه) با استفاده از تلسکوپ پن استارز ۱ که در هاوایی نصب می باشد، کشف کرده‌اند.

راب وریک که یک محقق دوره فوق دکتری در موسسه نجوم دانشگاه هاوایی است، اولین کسی بود که توانست این شی متحرک را در زمینه‌ای از ستارگان ثابت در تصاویر پن استارز شناسایی نموده و سریعا موضوع را به اطلاع مرکز مطالعات سیارات کوتوله(ناسا)  برساند. وریک در جستجوی خود در فایل‌های آرشیو پن استارز متوجه شد که این شی در تصاویر شب قبل هم  وجود داشته، اما نرم‌افزار ثبت اجسام متحرک، موفق به شناسایی آن نشده است.

وریک موضوع را با بقیه همکاران نیز در میان می‌گذارد. همه موافق بودند که این جرم از خارج منظومه شمسی آمده است. دیوید فارنوچیا که در مرکز مطالعات اشیای نزدیک زمین ناسا، CNEOS کار می‌کند،‌ می‌گوید: «مدار این جسم، عجیب‌ترین مداری است که تا به حال دیده‌ام. سرعت آن به قدری زیاد و مسیر حرکت آن به گونه‌ای است که جای هیچ شک و شبهه‌ای نمی‌ماند که این جرم بزودی از منظومه شمسی خارج می‌شود و دیگر به آن باز نمی‌گردد.

پاول چوداس که مدیر مرکز مطالعات اجسام نزدیک به زمین (NEO) مستقر در آزمایشگاه پیشرانه جت ناسا در پاسادنا است، در مصاحبه با خبرنگاران می‌گوید «سالهاست که منتظر چنین روزی هستیم.»

چوداس اضافه می‌کند «مدت‌هاست که از لحاظ نظری وجود چنین اشیائی اثبات شده است: دنباله‌دارها یا سیارک‌هایی که بین ستارگان در حرکت هستند و هر از چند گاهی از منظومه شمسی ما سر در می‌آورند. تا به حال همه‌ی شواهد دال بر این مدعاست که این جرم از فضای بین ستاره‌ای این جا آمده،‌ اما برای اثبات چنین امری به داده‌ها و رصدهای بیشتر نیاز داریم.»

چوداس و سایر پژوهشگران این مرکز، دلیل اصلی این ادعا را مدار هذلولی‌گون A/2017 U1 می‌دانند. بنا به گفته متیو هولمان که مدیر مرکز سیارات کوتوله در کمبریج ماساچوست است، قبلا اجرام دیگری نیز با مدارات هذلولوی کشف شده بودند، اما همه‌ی این اجرام در اثر تراکنش با سیارات منظومه شمسی تغییر مدار داده و به این مدارات گریز، سوق داده شده بودند. مرکز مطالعات مینی سیارات یا سیارات کوتوله، مسئول جمع‌آوری داده راجع به دنباله‌دارها و سیارک‌های داخل منظومه شمسی است.

هولمان در ادامه می‌گوید: A/2017 U1 با هیچ سیاره‌ای در منظومه شمسی تراکنشی نداشته است. از لحاظ نظری، اگر سرعت گازهای متصاعد شده یک دنباله‌دار از حدی بیشتر باشد، می‌تواند مدار آن را به یک مسیر هذلولوی تغییر دهد،‌ اما در مورد A/2017 U1 چنین چیزی مشاهده نشده است.

هولمان به Space.com می‌گوید. «احتمالات دیگری نیز بررسی شده‌اند،‌ هیچکدام در این مورد صادق نیستند. تنها گزینه‌ای که باقی می‌ماند این است که این شی از جای دیگری به منظومه ما آمده باشد.

هنوز به طور کامل مشخص نشده که این جسم دقیقا چیست. در رصد اول تصور این بود که A/2017 U1 یک دنباله‌دار است، به همین خاطر هم اول اسمش را گذاشته بودند C/2017 U1 ، یک روش نامگذاری که در دنباله‌دارها مرسوم است. اما در رصدهای بعد هیچ اثری از دنباله (کما) دیده نشد، دنباله‌ها ابرهایی از گاز و غبار هستند که هسته یک دنباله‌دار را احاطه می‌کنند، به همین خاطر نام این جسم فرم سیارکی پیدا کرد.

یادت نره اینو بخونی!  کار گذاشتن چیپ مغزی برای بهبود کارایی و افزایش هوش بشر

اما هولمان باز هم معتقد است که A/2017 U1 بیشتر یخ است تا سنگ. دلیلش هم این است که این شی در جایی دور از ستاره‌ها به وجود آمده،‌ و بعد احتمالا از منظومه خود به فضای بین ستاره‌ای پرتاب شده است. اجسمای که در فضای دور از ستاره‌ها تشکیل شوند،‌ بیشتر حالت یخی دارند. هولمان اضافه می‌کند که دنباله‌دارها همیشه با دنباله همراه نیستند. این ابر غبار وقتی تولید می‌شود که این اجرام به حد کافی به خورشید نزدیک شوند تا حرارت، یخ این اجرام را تبخیر کرده در فضا متصاعد نماید.

منجمین مسیر اصلی A/2017 U1 در منظومه شمسی را با توجه به رصدهایی که تاکنون از مدار این جسم داشته‌اند،‌ بازسازی کرده‌اند. A/2017 U1 احتمالا اندازه‌ای کمتر از 400 متر دارد و از جهت صورت فلکی چنگ (لایرا) با سرعتی حدود 92000 کیلومتر بر ساعت به منظومه ما وارد شده است.

ضمنا مدار بازسازی شده A/2017 U1 تقریبا عمود بر صفحه منظومه شمسی، صفحه‌ای که تمام سیارات هشت گانه در آن واقع شده‌اند، قرار گرفته است. این جسم در 11 شهریورماه، در داخل مدار عطارد،‌ از این صفحه عبور کرده و یک هفته بعد از آن،‌ به نزدیک‌ترین فاصله خود به خورشید رسیده است.

در روز 22 مهرماه، A/2017 U1 به نزدیک‌ترین محل خود به زمین در فاصله 24 میلیون کیلومتری، حدود 60 برابر فاصله تا ماه،‌ رسید. اکنون این جرم در بالای صفحه منظومه شمسی واقع شده و با سرعت 154000 کیلومتر بر ساعت نسبت به خورشید به سمت ناحیه خارجی منظومه ما در حرکت است. جهت خروجی این جسم صورت فلکی پگاسوس یا اسب بالدار (همان مربع بزرگ‌ آسمان، نزدیک صورت فلکی آندرومدا) است.

ستاره‌شناسان عجله دارند که قبل از این که این جسم برای همیشه از معرض دید ما محو گردد،‌ آن را با استفاده از چند تلسکوپ دیگر هم رصد کنند. با این کار تعیین مبدأ این سنگ راحت‌تر خواهد بود. به گفته هولمان با چنین رصدهایی می‌توانیم بفهمیم که روند تشکیل سیاره‌ها در همسایگی ما در کهکشان به چه صورت است.

هولمان معتقد است که این کشف و کشف‌های مشابه نشان می‌دهند که رصد همیشگی آسمان در محدوده وسیع به شرط این‌که با رصدهای دقیق‌تر آینده همراه شود،‌ چه نتایج خارق‌العاده‌ای برای دنیای نجوم می‌توانند داشته باشد. وی می‌گوید: «اگر چنین برنامه‌ای نبود ما هرگز موفق به رصد این جسم نمی‌شدیم.

با توجه به این که این کشف، اولین در نوع خود است، اتحادیه بین‌المللی منجمین باید در آینده قوانین تازه‌ای جهت نامگذاری این اشیا وضع نماید.

وی در ادامه می‌گوید: «حال سوالات جدیدی مطرح شده‌اند که به دنبال پاسخ آن‌ها می‌گردیم. چند جرم دیگر شبیه A/2017 U1 در حال گذار از فضای بین ستاره‌ای هستند‌؟‌ چطور می‌توانیم اجسام بیشتری شبیه آن‌ها را پیدا کنیم؟

توضیح شکل: در  این تصویر مسیر A/2017 U1  که شاید مهمانی از بیرون منظومه شمسی  است، نشان داده شده است. این جسم که احتمالا منشأ فضای بین ستاره‌ای دارد به اندرونی منظومه شمسی وارد شده است.  A/2017 U1 در 18 شهریورماه امسال به نزدیک ترین فاصله خود از خورشید رسید و اکنون با سرعت ۱۵۶۴۰۰ کیلومتر بر ساعت در حال دور شدن از منظومه شمسی و خورشید است.

منبع:‌   SPACE.COM  و  ناسا

می‌خوای نظر بدی؟

مطمئن باش، آدرس ایمیلت منتشر نمی‌شه.