اوماما: توریست سیگاری از دوردست‌های کهکشان، یک سیارک عجیب و غریب

برای بار چهارم است که راجع به این تکه سنگ عجیب و غریب در کوچه‌تک گزارش تهیه می‌کنیم. باز هم اوماما تیتر اول اخبار علمی جهان شد. این دفعه معلوم شد که این سنگ یک توریست سیگاری شکل است، با رنگ قرمز که هر هفت ساعت به دور خود می‌چرخد. چقدر از کشف این سیارک گذشته، دو هفته؟‌ یک ماه؟ در همین مدت کم ستاره‌شناسان دنیا را کلی به خود مشغول کرده است.

اول که فکر کردند با یک ستاره دنباله دار طرف هستند، بعدا مشخص شد که یک سیارک است و با سرعت خیلی زیاد و گریز از مرکز بالایی که داشت (مدار هذلولوی) معلوم شد احتمالا جسمی از خارج منظومه شمسی و با منشأ بین ستاره‌ای است. در مرحله بعد این مشاهدات تأیید شدند و توسط مراجع رسمی اسم‌گذاری رسمی برای آن صورت گرفت: اوماما به زبان اهالی هاوایی یعنی مهمانی از گذشته دور و یا اسم علمی آن 1I/2017 U1 که در آن I مخفف اینتر استلار یا بین‌ستاره‌ای است. خیلی از تلسکوپ‌های غول‌پیکر مثل هابل و اسپیتزر برنامه‌هایی که از مدت‌ها پیش داشتند را کمی تغییر دادند تا وقت کافی به رصد این مهمان خارجی منظومه ما اختصاص دهند.

فرصت‌ها به سرعت در حال سپری شدن هستند

واقعیت این است که هر روز که می‌گذرد اطلاعات بیشتری راجع به این سیارک کشف می‌شود و دانشمندان بیشتر به مطالعه آن علاقه‌مند می‌شوند. از همه هیجان انگیزتر این است که با سرعت باورنکرنی که این سنگ در حالت یورتمه رفتن به خارج منظومه شمسی است همین الانش هم، حتی بزرگترین تلسکوپ‌های روی زمین هم دیگر نمی‌توانند آن را ببینند. ظرف یک هفته یا حداکثر تا اواخر ماه دسامبر، حتی تلسکوپ‌های عظیم فضایی مثل هابل یا اسپیتزر هم دیگر نمی‌توانند آن را رصد کنند.

وقت ما برای فهمیدن مشخصات دیگر این سنگ، مثل ترکیبات آن یا تعیین دقیق چگالی و ضریب بازتاب و … به سرعت در حال سپری شدن است. در آخرین اندازه‌گیری سرعت اوماما 137900 کیلومتر بر ساعت و محل آن، جایی خارج مدار مریخ است. با فاصله‌ای حدود 200 میلیون کیومتری از زمین. تا ماه اردیبهشت سال اینده مدار مشتری را و تا سال 1401 از نپتون رد خواهد شد. پلوتو را در سال 1402و یک سال بعد از آن به لبه خارجی کمربند کوپیر می‌رسد. سال‌ها طول می‌کشد تا به ابر اورت که مجموعه‌ی دیگری از تکه سنگ‌های سرگردان در قسمت انتهایی منظومه شمسی ماست، برسد.

سنگی که قوانین ما را به رسمیت نمی‌شناسد

ستاره‌شناسان در تحقیقات خود متوجه شدند که اوماما کاملا با همه‌ی 750000 سیارک و دنباله‌داری که تا به حال بشر آن‌ها را شناسایی کرده، فرق دارد. دیوید فارنوچیا از آزمایشگاه پیشرانه جت ناسا در این باره معتقد است: «در شبیه‌سازی‌هایی که داشتیم خیلی راحت دیده می‌شود که این سنگ نمی‌تواند منشأ داخلی داشته باشد. سرعتش زیادی بالاست.

ضمن این که مدار آن هم کلی فرق می‌کند. دانشمندان با استفاده از اندازه‌‌گیری مقدار گریز از مرکز کلیه اجسامی که در منظومه شمسی به دور خورشید می‌چرخند، مشخصات مداری آنها را تعیین می‌کنند. مقدار گریز از مرکز کلیه اجرام وابسته به خورشید عددی بین صفر و یک است. بیشترین عدد محاسبه شده تا به حال مربوط به یک دنباله‌دار کشف شده در سال 1980 با مقدار 1.058 بوده است که به اعتقاد ستاره‌شناسان مقدار نامتعارف در آن حالت خاص هم به خاطر تأثیر گذاشتن سیارات منظومه شمسی مثل مشتری بر مدار آن‌ها بوده که باعث شده به آن‌ها تنه وارد شده از مدار خودشان خارج شوند. مقدار گریز از مرکز اوماما برابر با 1.2 اندازه‌گیری شده، شاید روی کاغذ عدد بزرگی به نظر نرسد، اما همین اختلاف خیلی روشن نشان می‌دهد که اوماما اصلا تحت قوانین منظومه شمسی ما نیست.

یادت نره اینو بخونی!  نگاهی دیگر به اولین سیارک غریبه که مهمان منظومه خورشیدی شد

اوماما: توریست سیگاری که به سرعت دور می‌شود

اطلاعات جدید راجع به شکل و ترکیبات اوماما را ستاره‌شناسان موسسه نجوم هاوایی با استفاده از تلسکوپ خیلی بزرگ (VLT) مستقر در رصدخانه اروپایی جنوب (ESO) به دست آورده و نتایج خود را در نشریه نیچر به چاپ رسانده‌اند. کارن میک می‌گوید: «تغییرات زیاد در حد روشنایی این جسم که به نسبت ده به یک است (از لحاظ قدر روشنایی می‌شود اختلاف 2.5) نشان می‌دهد که ابعاد این جسم و شکل آن با هر سیارکی که تا به حال دیده بودیم فرق دارد. درازای این جسم حدود 10 برابر قطر آن است و ضریب انعکاس یا آلبیدوی آن هم حدود 0.04 است. ضمنا مشخص شد که رنگ این سنگ، قرمز تیره است. احتمالا مثل همه‌ی سنگ‌هایی که منشأ خارجی دارند. همچنین هیچگونه فعالیت انتشار گاز یا تشکیل دنباله و گرد و خاک هم در آن مشاهده نشده است.

محققان می‌گویند که اوماما حدود 400 متر طول، حالت سنگی با مقدار کمی فلزات، چگالی نسبتا زیاد و شکلی شبیه سیگار دارد. با توجه به منشأ خارجی آن، می‌شود یک توریست خارجی عجیب و غریب! شعاع متوسط آن 4±100 متر تخمین زده شده است. رنگ قرمز رنگ آن هم به خاطر اثر پرتوهای کیهانی پرانرژی‌ای است که مرتبا طی این میلیون‌ها سالی که در فضای بین ستاره‌ای سرگردان بوده، با ان برخورد کرده‌اند.

تلسکوپ هابل به کمک می‌آید

ستاره‌شناسان در رصدهای بعدی خود می‌خواهند با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل و تلسکوپ اسپیتزر به مطالعه بیشتر راجع به این مسافر خارجی منظومه ما بپردازند. اوماما هر قدر از زمین و خورشید دورتر شود، نور بازتابی کمتر و درنتیجه قدر روشنایی کمتری پیدا می‌کند و دیدنش سخت‌تر می‌شود. محققان می‌خواهند قبل از ناپدید شدن کامل این سنگ، باز هم بیشتر راجع به آن بدانند تا اطلاعات بیشتری راجع به سایر منظومه‌های خورشیدی و ترکیبات احتمالی سیارات و سیارک‌های آن‌ها پیدا کنند. ضمنا قصد دارند مسیر آینده آن و این نکته که از کجا وارد منظومه شمسی شده را دقیق‌تر معلوم نمایند.

اولیور هینات از رصدخانه ESO می‌گوید: «حالا که ما اولین سنگ بین ستاره‌ای را دیده‌ایم باید برای مسافران بعدی خودمان را آماده کنیم.» ستاره‌شناسان معتقدند که سنگ‌های این چنینی با منشأ بین ستاره‌ای حداقل سالی یک بار به منظومه شمسی ما سر می‌زنند. اما این بار با استفاده از قدرت فوق‌العاده تلسکوپ پن‌استارز که آن‌ها را قادر به دیدن اشیا بسیار کوچک می‌کند، توانستند برای اولین بار جسمی با منشأ خارجی را رصد نمایند.

برنامه‌ها برای سنگ‌های منشأ بین ستاره‌ای آینده

ستاره‌شناسان از همان رصد اول در روز 19 اکتبر فهمیدند که با یک پدیده خاص و خارق‌العاده سر و کار دارند. توماس زوربوچن مدیر مأموریت‌های علمی ناسا می‌گوید: «ما خیلی وقت است که می‌دانیم چنین اجسامی وجود دارند. برای اولین بار توانستیم شواهد مستقیم دال بر وجود آن‌ها را پیدا کنیم.

آمدن و رفتن اوماما، خیلی‌ها را در جامعه ستاره‌شناسان بین الملل غافلگیر کرد. اندی رایکین از دانشگاه جان هاپکینز در این باره می‌گوید: «اصلا غصه نخورید که به این زودی همه چیز تمام شد و دیگر نمی‌توانید آن را ببینید. نکته فوق‌العاده‌اش این بود که توانستیم آن را ببینیم!


منابع:  The Atlantic –  Nature – News Week – Scientific American

 

می‌خوای نظر بدی؟

مطمئن باش، آدرس ایمیلت منتشر نمی‌شه.