شب‌های پرستاره‌ای که به خاطره‌ها پیوستند: افزایش آلودگی نوری کره زمین

یادش به خیر زمان‌های قدیم! آسمانش آبی‌تر بود، مردمش شادتر بودند، حدود اخلاق بیشتر رعایت می‌شد، حرمت‌ها سر جایشان بودند، میوه‌هاش رنگ و بوی دیگه‌ای داشتند، کلا همه چیزش بهتر بود! یادش بخیر اون قدیما!

شخصا با این نوستالژی‌های بی‌پایه مربوط به زمان‌های قدیم مخالفم. اما بعضی از این ادعاها دلیل و مدرک دارند. از جمله پرستاره‌تر بودن آسمان قدیم‌ها که به خاطر کم بودن آلودگی نوری اون موقع‌ها بوده است. افزایش آلودگی نوری در کل کره زمین (به استثنای چند کشور معدود در آفریقا و کشورهای جنگ‌زده مثل یمن و سوریه) اتفاق افتاده است. با کوچه‌تک همره باشید تا نتایج یک مطالعه جدید راجع به افزایش آلودگی نوری در نشریه سایسنس ادونسز را مرور کنیم.

دانشمندان با استفاده از یک رادیومتر ماهواره‌ای به بررسی میزان تغییرات روشنایی سطح زمین در سال‌های 2011 تا 2016 پرداخته‌اند. با استفاده از مقادیر ثبت شده توسط این سنسورها معلوم شده که هر سال نسبت به سال قبل 2.2% افزایش در مقدار سطح روشن کره زمین اتفاق افتاده و به طور متوسط میزان تشعشع روشنایی سطح زمین، سالیانه 1.8% افزایش یافته است. یعنی با این که لامپ‌های کم مصرف به بازار عرضه شده و در اکثر کشورها این لامپ‌ها با تکنولوژی نیمه‌هادی جایگزین تکنولوژی قدیمی لامپ‌های حرارتی یا رشته‌ای شده‌اند، باز هم در کل انرژی مصرف شده برای روشنایی، تغییر قابل ملاحظه‌ای مشاهده نمی‌شود.

با پیشرفت تکنولوژی انتظار بر این بود که مقدار مصرف انرژی کاهش یابد و به قولی بهره‌وری افزایش یابد، ولی چنین چیزی محقق نشده است. در تحقیق جدید نشان داده شده که جوامع مختلف درصد ثابتی از درآمد سرانه خود (GDP ) را صرف روشنایی می‌کنند و این عدد در طی سال‌ها تغییر چندانی نکرده است: 0.7%. با توجه به بهبود جهانی وضع درآمد از نیمه دوم قرن بیستم تا الان و افزایش بازدهی منابع روشنایی واضح است که افزایش روشنایی سطح زمین دور از انتظار نیست.

این برای دوستداران آسمان اصلا خبر خوبی به حساب نمی‌آید. اکثر ستاره‌شناسان آماتور با این مسأله شخصا روبرو شده‌اند. حال خدا را شکر که ما به اندازه کافی بیابان در کشورمان داریم که به کمکمان بیاید! اما حتی این بیابان‌ها هم با مشکلات جدید، از جمله ریزگردها، دیگر مثل قبل نیستند. ضمن این‌که نباید تصور کرد که ستاره‌شناسان طرفدار افزایش سطح بیابانی هستند! در شهرها وضعیت آلودگی نوری سال به سال بدتر شده است. استقرار تلسکوپ در محل سکونت، به مراتب کار راحت‌تری است و بودجه کمتری صرف می‌کند، با این اوضاع سال به سال کلافه‌تر و کلافه‌تر شده‌ایم.

یادت نره اینو بخونی!  گوشی‌های 2018 سونی چگونه خواهند بود؟

فکر نکنید که دوستداران آسمان خیلی خودخواه شده‌اند و به فکر امنیت و روشنایی معابر نیستند. همین پارسال تحقیقاتی انجام شد که نشان دادند این احساس امنیتی که به علت روشنایی محیط به ما دست می‌دهد، بیشتر یک امر ذهنی بوده و ربطی به افزایش واقعی امنیت ندارد. ضمن این که تحقیق جدید بیشتر بر خطراتی که این افزایش آلودگی نوری (و در نتیجه از بین رفتن تاریکی شب‌ها) برای گیاهان، جانوران و انسان‌ها تولید می‌کند تمرکز کرده است. افزایش نور محیط در شب باعث اختلال در کارکرد ساعت درونی همه‌ی موجودات (از جمله ما) می‌شود و قبلا در کوچه‌تک راجع به نتایج خطرناک این اختلال و مفهوم ساعت درونی سلولهای زنده بحث کرده‌ایم.

خلاصه این‌که زمین کم‌کم دارد آرامش شبانه خود را از دست می‌دهد. مناطقی که با نور مصنوعی ساخت بشر روشن می‌شوند، هم به مساحتشان افزوده می‌شود و هم به شدت روشنایی‌شان. این نور مصنوعی یک نوع آلودگی زیست محیطی محسوب شده و تأثیرات زیادی بر محیط زیست، جانوران و انسان‌ها دارد.

تمامی سلول‌های زنده با دوره‌های منظم و متوالی شب و روز تکامل یافته‌اند و تنها منابع نور در شب، سالیان متمادی فقط مهتاب،آتشفشان‌های محلی، رعد و برق یا شفق قطبی بوده‌اند. این روشنایی‌های مصنوعی که منابع استرس‌ هستند، قبلا وجود نداشته‌اند که موجودات با آن خو گرفته باشند. با توجه به این که 30 درصد از مهره‌داران و 60 درصد بی‌مهرگان شب‌زیست هستند، این مسأله مشکلات جدی به بار می‌آورد و در گرده‌افشانی گیاهانی که توسط این موجودات انجام می‌شود خلل جدی ایجاد می‌نماید. همین موضوع الگوهای مهاجرت یا چرخه‌های تولید مثل بسیاری از حشرات، ماهیان، پرندگان و دوزیستان را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. در انسان‌ها نیز علاوه بر بروز افسردگی، می‌تواند باعث دیابت یا چاقی یا زمینه‌سازی برخی سرطان‌ها شود.

این محققان اعلام کرده‌اند که آماده همکاری با همه حکومت‌ها و شهرداری‌ها جهت معکوس کردن این روند مخرب هستند.


 

منبع:  Science Advances

می‌خوای نظر بدی؟

مطمئن باش، آدرس ایمیلت منتشر نمی‌شه.